บทความและสาระน่ารู้
การดูแลสุขภาพช่องปาก...เพื่อหนูน้อยฟันดี

ฟันน้ำนม...สำคัญอย่างไร

ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้นเมื่ออายุประมาณ 6 เดือนและทยอยขึ้นจนครบ 20 ซี่ เมื่อลูกอายุ 2-3 ปี ซึ่งเป็นวัยที่ยังไม่สามารถดูแลสุขภาพฟันได้ด้วยตนเอง ผู้เลี้ยงดูจึงมีบทบาทสำคัญที่ทำให้ลูกมีสุขภาพฟันดี หน้าที่ของฟันน้ำนมนอกจากใช้บดเคี้ยวและให้ความสวยงามแล้ว ยังช่วยพัฒนาการออกเสียง ช่วยกระตุ้นให้การเจริญเติบโของขากรรไกรและใบหน้าเป็นไปตามปกติ และช่วยกันที่ไว้ให้ฟันถาวรขึ้นอย่างปกติ การมีฟันเคี้ยวอาหารได้ละเอียดจะส่งผลดีต่อระบบทางเดินอาหารและการเจริญ เติบโตของร่างกาย

ฟันน้ำนมผุต้องรักษาหรือไม่

เนื่องจากความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องว่าฟันน้ำนมอยู่ไม่นานและไม่สำคัญ ผู้ปกครองจึงมักไม่สนใจดูแลฟันน้ำนมของลูกอย่างจริงจัง แต่ความจริงแล้วฟันน้ำนมมีความสำคัญอย่างยิ่งในวัยเด็กของลูก  โดยซี่แรกเริ่มหลุดไปเมื่อลูกอายุ 6 ปี แต่จะทยอยหลุดครั้งละ 1-2  ซี่ จนกระทั่งซี่สุดท้ายเมื่ออายุ 12 ปี   ถ้าฟันน้ำนมผุแล้วไม่รักษา อาจทำให้การติดเชื้อลุกลามไปสู่ฟันแท้ที่อยู่ข้างใต้  เกิดถุงหนองที่ปลายรากฟันหรือบวมบริเวณแก้มและคาง ซึ่งเป็นอันตรายมากหากไม่รีบรักษา การสูญเสียฟันน้ำนมไปก่อนที่ฟันแท้จะขึ้นมีผลให้ฟันแท้ขึ้นไม่ตรงตำแหน่ง และเด็กที่มีฟันน้ำนมผุมีโอกาสที่จะมีฟันแท้ผุมากกว่าเด็กที่ไม่มีฟันน้ำนมผุ นอกจากนี้ เด็กที่มีฟันน้ำนมดีจะไม่กลัวหมอฟัน ดังนั้นการดูแลป้องกันไม่ให้เด็กมีฟันผุ จะทำให้เด็กมีทัศนคติที่ดีต่อการทำฟันเพราะเด็กไม่ต้องทรมานจากการปวดฟันและการรักษาที่ยุ่งยาก

การป้องกันฟันผุเริ่มเมื่อใด

การป้องกันฟันผุในเด็กสามารถทำได้ตั้งแต่คุณแม่ตั้งครรภ์ คุณแม่ที่มีสุขภาพดีทานอาหารครบ ถ้วนตามหลักโภชนาการทำให้ลูกมีตัวฟันที่สมบูรณ์แข็งแรง คุณแม่ควรจะได้รับการบูรณะฟันที่ผุและดูสุขภาพช่องปากให้สะอาด  เพราะเชื้อที่ทำให้ฟันผุสามารถส่งผ่านจากแม่หรือผู้เลี้ยงไปยังลูกทางน้ำลายได้ ดังนั้นเพื่อลดการถ่ายทอดเชื้อฟันผุสู่ลูก ไม่ควรใช้ปากเป่าหรือเคี้ยวอาหารป้อนเด็ก หลีกเลี่ยงการใช้จาน ช้อน แก้วน้ำร่วมกับเด็ก และผู้เลี้ยงควรมีสุขภาพช่องปากที่ดี

เลือกอาหารดี....มีประโยชน์ต่อฟัน

ขนมกรุบกรอบ ลูกอมหรืออาหารว่างที่ประกอบด้วยแป้งและน้ำตาลเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดฟันผุ  ดังนั้นควรเลือกรับประทานของว่างที่เป็นโปรตีนหรือผลไม้ เช่น ถั่วต้ม ฝรั่ง ชมพู แทน จะช่วยลดการสร้างกรดที่เกิดขึ้น ทำให้ลูกมีโอกาสเกิดฟันผุน้อยลง นอกจากนี้ การปล่อยให้ลูกดูดนมจากขวดเกินอายุ 18 เดือน โดยเฉพาะการดูดนมจนหลับคาขวดนม จะทำให้เกิดฟันผุลุกลามมากขึ้น และไม่ควรฝึกให้ลูกรับประทานน้ำผลไม้หรือเครื่องดื่มต่างๆจากขวดนม

การดูแลสุขภาพช่องปาก

การทำความสะอาดช่องปากลูก สามารถทำได้ตั้งแต่แรกเกิด โดยใช้ผ้าสะอาดพันปลายนิ้วชุบน้ำเช็ดเหงือก ลิ้น และกระพุ้งแก้มให้ทั่ว วันละ 2 ครั้ง หรือหลังการให้นม

ช่วงที่เหมาะสมในการเริ่มใช้แปรงสีฟันคือ อายุ 1 - 2 ปี เพราะเป็นช่วงที่ฟันกรามน้ำนมขึ้น เศษอาหารจะถูกกักที่บริเวณหลุมร่องฟัน การเช็ดฟันอย่างเดียวไม่สามารถทำความสะอาดได้หมด แต่เด็กยังไม่สามารถบังคับมือให้แปรงฟันได้สะอาด ผู้ปกครองจึงควรแปรงซ้ำให้อีกครั้งหนึ่ง

ฟันน้ำนม... แปรงอย่างไร

ควรเลือกแปรงขนนุ่ม ขนาดเหมาะสมกับช่องปากของเด็กแต่ละวัย ด้ามแปรงจับได้ถนัด และใช้ยาสีฟันที่ผสมฟลูออไรด์ ซึ่งช่วยป้องกันฟันผุได้ 20-40% โดยบีบยาสีฟันขนาดเท่าเมล็ดถั่วเขียว

วิธีการแปรงฟันที่เหมาะสมสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี คือ Scrub technique โดยวางขนแปรงตั้งฉากกับตัวฟัน แล้วขยับขนแปรงไปมาสั้นๆในแนวนอน นับ 1ถึง10 ในแต่ละบริเวณและทำซ้ำจนทั่วทุกซี่ในช่องปาก และต้องแปรงลิ้นด้วยทุกครั้ง นอกจากนี้ในบริเวณที่ฟัน 2 ซี่ มาประชิดกัน ควรใช้ไหมขัดฟันร่วมด้วยอย่างสม่ำเสมอ 

*** ควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ***

ฟลูออไรด์....ตัวช่วยให้ฟันแข็งแรง

การใช้ฟูลออไรด์นั้น มีทั้งชนิดรับประทานและเคลือบที่ผิวฟัน แต่ต้องใช้ในปริมาณเหมาะสมถูกต้องตามอายุ และปริมาณฟลูออไรด์ในน้ำดื่ม ประโยชน์คือ ฟลูออไรด์จะเข้าไปสะสมในชั้นผิวเคลือบฟันทำให้ฟันมีความต้านทานต่อการเกิดฟันผุได้ดีขึ้น การเคลือบฟลูออไรด์สามารถทำได้ทั้งในฟันน้ำนมและฟันถาวร ดังนั้น ควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อการรับฟลูออไรด์ที่เหมาะสมในเด็กแต่ละวัย

ทำไมต้องเคลือบหลุมร่องฟัน

ฟันของเด็กส่วนมากจะผุด้านบดเคี้ยว เนื่องจากมีหลุมและร่องฟัน ซึ่งเป็นส่วนที่ขนแปรงเข้าไปทำความสะอาดไม่ทั่วถึง  จนเป็นที่กักเก็บเศษอาหารและแผ่นคราบจุลินทรีย์  การเคลือบหลุมร่องฟันจะช่วยป้องกันไม่ให้บริเวณดังกล่าวผุ ไม่ทำให้เด็กเจ็บปวด ขั้นตอนการทำได้ง่ายไม่ยุ่งยาก ไม่มีการกรอเนื้อฟันออก และสามารถทำได้ทั้งในฟันน้ำนมและฟันถาวร

ข้อปฏิบัติเพื่อหนูน้อยฟันดี

  • ควรตรวจฟันลูกด้วยตนเองเป็นประจำ
  • แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้งตอนเช้าและเย็น ด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
  • เลิกนมมื้อดึกเมื่อลูกอายุประมาณ 6 เดือน และหลีกเลี่ยงการดูดนมหลับคาขวด และเลิกใช้ขวดนมเมื่อลูกอายุประมาณ 18 เดือน โดยฝึกให้ดื่มนมจากแก้วแทน
  • รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ หลีกเลี่ยงขนมหวานเหนียวติดฟัน ขนมกรุบกรอบที่มีส่วนผสมของแป้ง และลดจำนวนครั้งที่รับประทาน โดยให้รับประทานในมื้ออาหาร
  • พ่อ แม่ ควรปฏิบัติตนเป็นตัวอย่างที่ดีในการดูแลสุขภาพช่องปากแก่ลูก
  • ควรพาลูกไปพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน

ทัศนคติที่ถูก....ที่พ่อแม่ควรทราบ

  • เราสามารถฟันดีได้ตลอดชีวิต ถ้ารู้จักวิธีดูแล
  • พ่อ แม่ มีส่วนสำคัญที่ทำให้ลูกมีฟันดีตลอดชีวิต
  • โรคฟันผุ เหงือกอักเสบ ไม่ใช่กรรมพันธุ์ แต่เป็นโรคจากการติดเชื้อซึ่งป้องกันได้
  • ฟันน้ำนมมีประโยชน์ ควรรักษาไว้

 ตารางการตรวจสุขภาพช่องปากเด็ก 0-18 ปี

          อายุ                                  การดูแลสุขภาพช่องปาก

        แรกเกิด              ผ้าสะอาดเช็ดทำความสะอาดหลังดูดนม

        6 เดือน  *          ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น เลิกนมมื้อดึก เริ่มให้กินฟลูออไรด์ได้

        1 ปี *                ฝึกดื่มนมจากแก้ว เลิกดูดจากขวดเมื่อ 1 ½  ปี

                                พบทันตแพทย์ทุก 6 เดือนเพื่อตรวจและแนะนำการดูแล

                                เริ่มระวังอุบัติเหตุกับฟันน้ำนมซึ่งพบบ่อยในวัยหัดเดิน

        2 ½- 3 ปี           ฟันน้ำนมขึ้นครบ 20 ซี่

                                เริ่มแปรงฟันด้วยแปรงสีฟันขนนุ่มเมื่อฟันขึ้นประมาณ 4-8 ซี่

          3 -  4   ปี *       เคลือบฟลูออไรด์ และเคลือบหลุมร่องฟันกรามน้ำนม

          6 -  7   ปี*        ฟันน้ำนมซี่แรกเริ่มหลุด โดยมีฟันถาวรซี่แรกขึ้นแทนบริเวณ

                                 ฟันหน้าล่าง พร้อมกับฟันกรามถาวรซี่แรก

                                 เคลือบหลุมร่องฟันกรามถาวร

          7 -  8   ปี *       ถ้าพบปัญหาฟันซ้อนเกควรปรึกษาทันตแพทย์เด็กและ/หรือ

                                 ทันตแพทย์จัดฟัน

          13 ปี                 ฟันถาวรขึ้นครบ 28 ซี่                       

        13-18  ปี *          ถ้าพบปัญหาฟันซ้อนเกควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อแก้ไขโดย

                                  การจัดฟัน อาจต้องถ่ายภาพรังสีประเมินว่ามีฟันคุดหรือไม่

* ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจและรับคำแนะนำในการดูแลสุขภาพช่องปาก

บทความโดย ทพ.ญ.ศิรินทริภา  ลือเวศย์วณิช ทันตกรรมสำหรับเด็ก



 
     
   
     
  โรงพยาบาลเจ้าพระยา
113/44 ถนนบรมราชชนนี แขวงอรุณอมรินทร์ เขตบางกอกน้อย กทม. 10700
โทร.02-434-1111,02-434-0117,02-884-7000